‘Kunst dichtbij mensen brengen, dat hebben we bij BPD altijd al gedaan’
“Als curator van een bedrijfscollectie sta je voor andere uitdagingen dan een museumcurator of de curator van een privécollectie,” zegt Delphine Munro. “Een groot bedrijf maakt namelijk ook grote impact op de samenleving. En dat brengt een maatschappelijke verantwoordelijkheid met zich mee die je niet zomaar kunt veronachtzamen. Door hun economische positie zijn bedrijven in staat om meerdere sectoren in dialoog samen te brengen: kunst, wetenschap, ecologie, gezondheid, technologie. En dan kun je het je dus niet permitteren om je bedrijfscollectie achter gesloten deuren te laten. Daar moet je iets mee doen.”
IACCCA is een internationaal netwerk dat professionele curatoren van bedrijfscollecties samenbrengt om hun ethische positionering te versterken, legt Munro uit. “We organiseren bijvoorbeeld symposia die urgente hedendaagse thema’s behandelen, zoals kunst in tijden van ecologische disruptie.”
“En op een recente bijeenkomst in Frankrijk reflecteerden we op het huidige politieke klimaat,” vertelt Sharon Oldenkotte-Vrolijk. “Wat verandert er nu er wereldwijd een autocratische wind waait, hoe bewaak je dan effectief de vrijheid van de kunsten? Welke rol kun je daar als bedrijf in spelen?”
“De valkuil van het bedrijfsleven is een door winst gedreven logica waarbij belangen op de korte termijn centraal staan,” verklaart Munro. “Een bedrijfscollectie kan dan aanmoedigen om meer op de lange termijn te denken, met een culturele bril op. In een zakelijke setting kun je kunst inzetten voor kritische reflectie op brandende maatschappelijke kwesties, die je zowel binnen als buiten je bedrijf tegenkomt: ecologische duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid, ongelijkheden, artificiële intelligentie.
“Alleen al voor het eigen personeel is de aanwezigheid van kunst in het bedrijf een enorme stimulans. Kunst bezit een emotionele aantrekkingskracht die ervoor zorgt dat mensen zich verbinden met complexe kwesties die ze normaal gesproken over het hoofd zouden zien.”
“Daarom is het zo belangrijk dat mensen kunst tegenkomen,” zegt Oldenkotte-Vrolijk. “Niet alleen in hun werkomgeving, maar ook in hun leefomgeving.
“Bij BPD zit kunst al vanaf het prille begin in het hart van de organisatie. Bouwfonds-oprichter Jacob Wiersema was een groot kunstliefhebber. In de periode van de Wederopbouw in de jaren vijftig was er, net zoals nu, een enorme behoefte aan betaalbare woningen voor grote groepen mensen. Bij het gereedkomen van belangrijke woningprojecten kregen gemeenten een kunstwerk cadeau van het Bouwfonds. Zo kocht Wiersema in 1960 het beeld Olga met kat van schrijver en beeldhouwer Jan Wolkers. In zijn roman Turks fruit kun je lezen hoe Wolkers dat kunstwerk hoogstpersoonlijk met zijn Volkswagenbusje naar Groningen bracht, waar het nog steeds te bewonderen is.
“Aan die ambitie om kunst dichtbij mensen te brengen is in tachtig jaar tijd niets veranderd. Maar de wereld is wel veranderd. De tijd dat je als bedrijf of overheid de totale regie voert over een project is voorbij. Er zijn zoveel actoren en stakeholders om rekening mee te houden, de opgaven in de samenleving zijn zoveel complexer geworden. Onze rol is nu om te bemiddelen tussen al die verschillende belangen, waarbij we nooit uit het oog verliezen waar het om draait: het bouwen van betekenisvolle omgevingen voor iedereen.
“Daarom betrekken we ook veel meer partijen dan voorheen bij de totstandkoming van kunstwerken. Samen met kunstenaars, architecten, culturele instellingen, bewoners, gemeenten en andere betrokkenen onderzoeken we wat een plek nodig heeft. Op dit moment ontwikkelt BPD het project Domein aan de Dommel, in het Noord-Brabantse Sint-Michielsgestel. Er wordt samen met de gemeente gewerkt aan een plan voor een groen en verbindend kunstwerk dat oude en nieuwe bewoners samenbrengt. Als kunstenaar is Elmo Vermijs geselecteerd. Door de inzet en kennis van alle betrokken partijen wordt het plan breed gedragen. En dat inspireert. Kunst maakt verhalen zichtbaar, het zorgt voor herkenningspunten in de openbare ruimte, het bouwt mee aan de gemeenschap. En in Sint-Michielsgestel zie je ook hoe een kunstwerk gemeenschapszin en ecologisch bewustzijn bij elkaar brengt.”
“Uiteindelijk druk je met je kunstbeleid je bedrijfswaarden uit,” zegt Munro. “De EIB wil zich graag profileren als ‘Europa’s klimaatbank’, dus steunen wij kunstenaars die klimaatbewust en sociaal geëngageerd werk maken.”
Om kunstenaars te steunen stichtte Munro in 2013 het Kunstenaarsontwikkelingsprogramma (ADP) van de EIB. “Door opkomende Europese kunstenaars te steunen zorg je ervoor dat een collectie vernieuwend blijft, en dat die ook betekenisvol blijft voor generaties die nog komen. ADP was een van de eerste residenties waar het Antropoceen een hoofdthema was, het geologische tijdvak waarin de mens invloed uitoefent op klimaat en atmosfeer. Ik denk meteen aan Sami-kunstenares Britta Marakatt-Labba, die aquarellen maakte van het Luossajärvi-meer, in 2023 gedempt door een mijnbouwbedrijf. Of aan de Roemeense kunstenaar Liviu Bulea. Hij groeide op in een industriestad, werd als tiener behandeld voor kanker en onderzoekt nu de onzichtbare impact van stedelijke architectuur op lichaam en geest, zodat we de openbare ruimte kunnen verbeteren.”
“Kunstenaars zijn in staat om complexe maatschappelijke uitdagingen tot hun essentie terug te brengen, door mensen in het hart te raken,” duidt Oldenkotte-Vrolijk. “In de huidige tijd wordt duidelijk hoe essentieel kunst en cultuur zijn. In oorlogssituaties, zoals in Oekraïne, zie je dat totalitaire regimes altijd als eerste uit zijn op de vernietiging van de culturele identiteit van een volk.”
Munro herinnert zich een citaat van de Britse historicus Simon Schama, die na de Russische invasie van Oekraïne schreef: “Een gedicht kan een tank niet stoppen, maar het omgekeerde is ook waar.”
“Kunst overleeft zelfs in de moeilijkste tijden,” vervolgt Munro. “En het helpt ons ook om te overleven. De EIB beschikt over een selectie kunstwerken van Oekraïense kunstenaars, die je laten beseffen hoe belangrijk kunst is voor het voortbestaan van nationale en culturele identiteit. Nikolay Karabinovych maakte bijvoorbeeld een ontroerende video van zijn moeder die op een denkbeeldig orgel speelt, nadat ze door de invasie van haar instrument was gescheiden. Vlak na de invasie van Oekraïne stelden we werk van Oekraïense kunstenaars tentoon in en rond onze Executive Dining Room, zodat alle bezoekers erlangs moesten. Ook prominente politici. Door de aanwezigheid van die werken wordt er anders naar elkaar geluisterd, ontstaan er andere gesprekken.
“Eén van de functies van kunst is dat het lateraal denken bevordert, het opnieuw ordenen van bestaande informatie om zo nieuwe informatie te laten ontstaan.
Normaal gesproken denken we vaak in rechte lijnen, maar kunst moedigt aan om juist de onverwachte kronkelpaadjes te verkennen.”
“Zeker, kunst nodigt op die manier uit om samen hardop na te denken,” zegt Oldenkotte-Vrolijk. “In de tentoonstelling Samenspel in Het Noordbrabants Museum gaan de kunstwerken van de BPD Kunstcollectie en die van het museum met elkaar in dialoog. En de vraag die we als uitgangspunt van de samenwerking namen was: hoe kunnen we samenspel als een vorm van denken zien?
“Een samenspel tussen jezelf en de ander, tussen werkelijkheid en fantasie, tussen vorm en kleur, en een samenspel met de wereld om je heen. Het Burgerweeshuis van architect Aldo van Eyck, waar onder meer het hoofdkantoor van BPD is gevestigd, vormde daarbij een inspiratiebron. Kenmerkend voor Van Eyck is zijn gebruik van de tussenruimte, plekken tussen binnen en buiten waar spontaan samenspel ontstaat.
“Samenspel belicht ook de kunstprojecten die BPD in de openbare ruimte uitvoert. Deze kunstwerken verrijken de leefomgeving van mensen en komen door middel van samenspel tot stand. Afgelopen jaren ontstond er een directe relatie tussen de BPD Kunstcollectie en de kunstprojecten die wij in de openbare ruimte realiseren. We geven kunstenaars waarmee we samenwerken in de gebiedsontwikkeling opdracht om ook een kunstwerk voor de collectie te maken. Het werk van Martijn Sandberg, waar de tentoonstelling en dit magazine mee openen, is daar een uitstekend voorbeeld van.
“Ik hoop vooral dat we bezoekers van Samenspel kunnen laten ervaren hoe kunst een nieuwe blik op je omgeving biedt. Hoe kunst andere perspectieven ontsluit door de kracht van verbeelding. En dat we overheden en andere stakeholders kunnen inspireren om in uitdagende tijden te blijven investeren in kunst en cultuur. Want voor een democratische samenleving is dat van wezenlijk belang.”
De BPD Kunstcollectie is zichtbaar op kantoren van BPD in Nederland en Duitsland. De collectie is ondergebracht in een stichting. CEO Harm Janssen, Sharon Oldenkotte-Vrolijk en de externe bestuursleden Saskia Bak (directeur Museum Arnhem) en Arno van Roosmalen (onafhankelijk deskundige kunst in de publieke ruimte) vormen het bestuur.
IACCCA (International Association of Corporate Collections of Contemporary Art) is een internationaal netwerk van 60 professionele curatoren die bedrijfscollecties beheren, en die samen verantwoordelijkheid dragen voor ruim 180.000 kunstwerken. Twee keer per jaar komen de IACCCA-leden bijeen om expertise en best practices uit te wisselen.
Dit interview kwam tot stand in het kader van 50 jaar BPD Kunstcollectie en maakt deel uit van een tijdschrift dat in mei 2026 verscheen ter ere van dit jubileum. Klik hier voor de andere artikelen uit het jubileummagazine 50 jaar BPD Kunstcollectie.
